EMDR Nedir? Travmatik Anılar Silinmez, Yeniden Düzenlenir

EMDR, travmatik anıları silmez; onları yeniden işleyerek taşıdıkları duygusal yükü azaltmayı hedefleyen bir terapi yöntemidir. Anı yerinde kalır ama artık sizi eskisi kadar canlı yakalayamaz. Danışanlarımdan en sık duyduğum soru da tam olarak bu: "Terapide o anıyı silebilir miyiz?"

Kötü haber: Silemiyoruz. İyi haber: Silmemize gerek yok.

EMDR nedir?

EMDR, İngilizce "Eye Movement Desensitization and Reprocessing" ifadesinin kısaltması; Türkçede "Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme" olarak geçer. 1980'lerin sonunda psikolog Francine Shapiro tarafından geliştirildi ve bugün travma çalışmalarında en çok araştırılmış yöntemlerden biri.

Seans sırasında, rahatsız eden anı üzerinde dururken göz hareketleri, hafif dokunuşlar ya da sesler gibi iki yönlü (sağ–sol) uyaranlardan yararlanılır. Bu süreç, zihnin "takılı kalmış" bir anıyı yeniden işlemesine ve onu hayatın geri kalanıyla daha sağlıklı bir bağ içinde yerleştirmesine yardımcı olur.

Dünya Sağlık Örgütü, 2013'te yayımladığı stresle ilişkili durumlara yönelik rehberde travma odaklı Bilişsel Davranışçı Terapi ile birlikte EMDR'ı travma sonrası stres için önerilen yöntemler arasında saymıştır (DSÖ rehberi).

Anılar silinir mi? Zihnin dolabını düzenlemek

"Hafızanızı siliyoruz" ya da "format atıyoruz" gibi cümlelerle anlatıldığını görüyorum; gerçek bu değil. Ben danışanlarıma şöyle anlatıyorum:

Zihnimizi, içi karmakarışık olmuş bir elbise dolabına benzetelim. Dolabı toplamak için önce içindekilerin hepsini dışarı çıkarırız, bir bakarız. Sonra kategorize ederiz: Hangisi önde durmalı, hangisi daha az kullanılıyor, hangisi arkaya ya da bir kutuya kaldırılmalı?

EMDR sürecinde zihnimizle yaptığımız da buna benzer. Bizi rahatsız eden, zihnimizin içinde "at koşturan" anıları önce ortaya çıkarır, sonra onları katlayıp ait oldukları çekmeceye yerleştiririz. Hiçbir şeyi unutmayız, hiçbir şeyi silmeyiz; sadece düzenleriz. Amaç, dolabı her açtığımızda ilk karşımıza çıkan şeyin o anı olmaması.

Bir EMDR süreci nasıl ilerler?

EMDR yalnızca göz hareketlerinden ibaret değildir; aşamaları olan, planlı bir süreçtir:

1. Tanışma ve değerlendirme: Öykünüzü, ihtiyacınızı ve EMDR'ın sizin için uygun olup olmadığını birlikte değerlendiririz.
2. Hazırlık: Zorlandığınız anlarda kendinizi sakinleştirebileceğiniz beceriler ve "güvenli alan" çalışmaları yapılır. Bu aşama acele edilmeden, siz hazır hissedene kadar sürer.
3. Hedef anının belirlenmesi: Üzerinde çalışılacak anı; onunla ilgili görüntü, duygu, bedensel his ve kendinizle ilgili olumsuz inanç netleştirilir.
4. Yeniden işleme: İki yönlü uyaranlar eşliğinde anı yeniden işlenir; anının yarattığı rahatsızlık seanslar ilerledikçe azalır.
5. Olumlu inancın güçlendirilmesi ve kapanış: "Ben artık güvendeyim" gibi daha işlevsel bir inanç pekiştirilir, beden taranır ve her seans sakin bir zeminde kapatılır.
6. Yeniden değerlendirme: Bir sonraki görüşmede neyin değiştiğine birlikte bakar, süreci buna göre planlarız.

EMDR kimler için uygundur?

EMDR en çok travmatik yaşantıların etkileriyle çalışırken kullanılır: travma sonrası stres, çocukluk çağı travmaları ya da şiddet travmaları gibi. Kaygı ve bazı korkularla çalışırken de yararlanılabilir.

Yine de her danışan için ilk adım olmayabilir. Bazen önce güvenli bir zemin kurmak ve başa çıkma becerilerini güçlendirmek gerekir. EMDR'ı tek başına bir "teknik" olarak değil, Bilişsel Davranışçı Terapi ve travma odaklı yaklaşımlarla birlikte, size uygun bütüncül bir sürecin parçası olarak kullanıyorum.

Sık sorulanlar

Yaşadığım olayı en ince ayrıntısına kadar anlatmam gerekir mi?

Hayır. EMDR'da olayın tüm ayrıntılarını uzun uzun anlatmanız gerekmez; anının sizde bıraktığı görüntü, duygu ve beden hissi üzerinden çalışırız. Ne kadarını paylaşacağınıza siz karar verirsiniz.

Kaç seans sürer?

Kişiden kişiye değişir. Çoğu zaman 8–10 seans civarında bir süreçten söz edilir; ancak anının türü, sayısı ve hazırlık aşamasının ne kadar süreceği bu sayıyı belirler. Süre ya da sonuç için kesin bir söz vermek doğru olmaz; süreci birlikte değerlendiririz.

Seanstan sonra ne hissederim?

Yeniden işleme bazen seans sonrasında da devam eder; bazı duyguların, düşüncelerin ya da rüyaların gündeme gelmesi olağandır. Bunları bir sonraki görüşmede birlikte konuşuruz. Her seansı sizi dengede bırakacak şekilde kapatmaya özen gösteririm.

EMDR anıları siler mi?

Hayır. Anıları silmez; anının duygusal yükünü azaltmayı hedefler. Anı hafızanızda kalır, ama artık bugününüzü eskisi kadar yönetmez.

Geçmişte yaşadığınız bir olay bugün hâlâ hayatınızı zorluyorsa, EMDR'ın sizin için uygun olup olmadığını birlikte değerlendirebiliriz. Bu konuda daha fazla bilgi almak için bana ulaşabilirsiniz. Travma sonrası stres sendromu sayfamda bu konuda nasıl çalıştığımı da bulabilirsiniz.

Bilgi almak için ulaşın

Bu yazı, Instagram hesabımda (@psikolog.burcuseker) paylaştığım bir videodan derlenmiştir.